Grażyna Kempys, Ewa Kowalska, Jadwiga Nabielska

Skoliozy, czyli boczne skrzywienia kręgosłupa od ponad 100 lat stanowią  wciąż  aktualny problem, nie dający pomimo podejmowania w wielu krajach świata prób właściwego jednoznacznego  rozwiązania terapeutycznego. W dobie olbrzymich osiągnięć cywilizacyjnych wciąż brak jest rozwiązań zwłaszcza w aspekcie zapobiegania i leczenia zachowawczego skolioz idiopatycznych o przebiegu trójpłaszczyznowym. Próbą takiego rozwiązania na podstawie ponad dwudziestoletnich doświadczeń jest koncepcja opracowana w opowie lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku pod kierunkiem Ryszarda Harężlaka w Bielskim Szkolnym Ośrodku Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej. Współcześnie zauważa się  systematyczne zwiększanie się liczby skolioz, które charakteryzują się właśnie takimi trójpłaszczyznowymi zmianami. Jeszcze na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku odsetek dzieci z takimi zmianami zawierał się w przedziale kilku procent, dzisiaj  stanowi blisko połowę wszystkich rozpoznanych skolioz. Przyjmując, że proces  rozwoju skolioz idiopatycznych charakteryzuje się trójpłaszczyznowymi zaburzeniami kręgosłupa trzeba zaznaczyć, że wykazuje on duże zmiany patologiczne w obrębie samego kręgosłupa jak i tułowia. „Kręgi mają kształt klinowaty lub trapezoidalny (są niższe po stronie wklęsłości skrzywienia), a ich „utkanie” jest bardziej zagęszczone. Każdy krąg zwraca się swym trzonem w stronę wypukłości skrzywienia, a łuk wraz z wyrostkami w stronę wklęsłości wygięcia. Zjawisko skręcania się trzonów nazywamy torsją. Wygięcie boczne i torsja piersiowego odcinka kręgosłupa pociąga za sobą deformację klatki piersiowej. Żebra przemieszczają  się do tyłu po stronie wypukłości wygięcia, a do przodu po stronie wklęsłości. Dodatkowo tylne kąty żeber ulegają zaostrzeniu po stronie wypukłości. Dochodzi do powstania garbu żebrowego. Skolioza kręgosłupa w odcinku lędźwiowym połączona z rotacją kręgów tego odcinka  powoduje powstawanie wału lędźwiowego. Skręcone trzony i wyrostki kręgów uwypuklają wał mięśniowy po wypukłej stronie skrzywienia”./¹
Niewielkie początkowo skrzywienia funkcjonalne, które zostaną zlekceważone i nie podjęte zostanie ich leczenie mogą doprowadzić do opisanych wyżej zjawisk i ograniczając w dużym stopniu sprawność życiową dziecka i doprowadzić w najmniej sprzyjających okolicznościach do zabiegu chirurgicznego na kręgosłupie. Zaniedbania takie mogą ostatecznie uczynić z dziecka inwalidę.  
       
Materiał i metoda:
 
Zdjęcia RTG kręgosłupa wykonane zostały w rzucie przednio-tylnym /AP/ w pozycji stojącej, z barkami ustawionymi równolegle do kasety. Wartość kątową wygięcia kręgosłupa określono metodą Cobba. Pomiar garbu żebrowego i wału lędźwiowego dokonano badaniem w skłonie przy pomocy poziomicy i ekierki oraz plurimetru.   

Analiza:
   
Z ogólnej liczby 733 uczestników zajęć korekcyjnych w BSOGKK (429 dziewcząt i 304 chłopców) do grupy badawczej wybrano 118 przypadków. Warunkiem przyjęcia do grupy badawczej była potwierdzona zdjęciem RTG skolioza o  kącie skrzywienia  20º wg Cobba  lub rotacją większą lub równą 8 mm. W grupie tej znalazło się 97 dziewcząt i 21 chłopców. Na 118 przypadków w tej grupie 91 osób (75 dziewcząt i 16 chłopców) posiadało zdjęcia RTG kręgosłupa z kątem skrzywienia, co najmniej 20º wg Cobba. Pozostałe 27 osób przyjęto do grupy badawczej ze względu na wielkość rotacji większą lub równą 8 mm.

Wśród dziewcząt i chłopców wyodrębniono trzy grupy wiekowe uwzględniając, jako niejednorodne kryterium wiek dojrzewania w obrąbie danej płci.

Na 97 dziewcząt, które włączono do grupy badawczej 3 przypadki odnotowano w przedziale wiekowym 7 – 10  lat, 26 przypadków w przedziale 11 – 13 lat  i  68 przypadków w przedziale 14 – 19 lat.
U chłopców na 21 osób 1 przypadek odnotowano w przedziale wiekowym 7 – 12 lat i po 10 przypadków w przedziałach 13 – 16 lat i 17 – 19 lat.

DZIEWCZĘTA  97 OSÓB                 CHŁOPCY  21 OSÓB

I grupa      7 – 10 lat 3 osoby          I grupa    7 – 12 lat  1 osoba
 
II grupa   11 – 13 lat 26 osób          II grupa 13 – 16 lat 10 osób
 
III grupa  14 – 19 lat 68 osób          III grupa 17 – 19 lat 10 osób
 
 

DZIEWCZĘTA
 
Wartości kątowe

Na ogólną liczbę 97 dziewcząt, 72 posiada?o skoliozy jedno, dwu i trzyłukowe potwierdzone zdjęciem RTG kręgosłupa i z kątem skrzywienia od 20º wg Cobba wzwyż. W grupie tej odnotowano także 61 garbów żebrowych od 0,8 cm wzwyż i 39 wałów lędźwiowych od 0,8 cm wzwyż.
 
Wśród 97 dziewcząt stwierdzono:

1. Skoliozy jednołukowe u 14 dziewcząt.
2. Skoliozy dwułukowe u 71 dziewcząt.
3. Skoliozy trzyłukowe  u 12 dziewcząt.

W skoliozach dwu i trzyłukowych na 64 przypadki odnotowano:
 
Skoliozy odcinka piersiowego z potwierdzonym radiologicznie kątem skrzywienia:

1. 20º – 30º wg Cobba           u 23 dziewcząt.
2. 31º – 40º wg Cobba           u   9 dziewcząt.
3. od 41º wg Cobba wzwyż     u   3 dziewcząt.

Skoliozy odcinka lędźwiowego z potwierdzonym radiologicznie kątem skrzywienia:

1. 20º – 30º wg Cobba           u 22 dziewcząt.
2. 31º – 40º wg Cobba           u   5 dziewcząt.
3. od 41º wg Cobba wzwyż     u   2 dziewcząt.    

W skoliozach jednołukowych na 9 przypadków odnotowano:

1. 20º – 30º wg Cobba           u 5 dziewcząt.
2. 31º – 40º wg Cobba           u 1 dziewczynki.
3. od 41º wg Cobba wzwyż     u 3 dziewcząt.

 

W skoliozach dwu i trzyłukowych potwierdzonych zdjęciem RTG od kąta skrzywienia 20º wg Cobba wzwyż, na 64 rozpatrywane przypadki zaobserwowano następujący stosunek liczby skolioz odcinka piersiowego do skolioz odcinka lędźwiowego:
   
RTG  20º – 30º   Sc Th 23 : Sc L 22       
RTG  31º – 40º   Sc Th   9 : Sc L 5          
RTG  od 41º       Sc Th   3 : Sc L 2          
     
 
W skoliozach dwułukowych Sc Th dex L sin na 65 przypadków stosunek liczby skolioz odcinka piersiowego do skolioz odcinka lędźwiowego kształtował się  jak 28 : 24  
Analizując wszystkie rozpatrywane przypadki u dziewcząt stosunek liczby skolioz odcinka piersiowego do skolioz odcinka lędźwiowego wyniósł 35 : 29

II.    Rotacje
 
W grupie badawczej 97 dziewcząt odnotowano:

garby żebrowe od
          0,8 – 1 cm  41 dziewcząt
          1,1 – 2 cm  40 dziewcząt
          2 cm  >        3 dziewczęta


 
wały lędźwiowe  od
          0,8 – 1 cm  24 dziewczęta
          1,1 – 2 cm  17 dziewcząt
          2 cm  >        0 dziewcząt

 

 

We wszystkich 97 rozpatrywanych przypadkach u dziewcząt stosunek garbów żebrowych do wałów lędźwiowych  wyniósł 84 : 41  
Dla przykładu w skoliozach dwułukowych ScThdexLsin stosunek garbów żebrowych do wałów lędźwiowych kształtował się jak 61 : 24

W poszczególnych przedziałach rotacji stosunek liczby garbów żebrowych do wałów lędźwiowych wyniósł:
      
          0,8 – 1 cm  41 : 24   ~ 2 : 1
          1,1 – 2 cm  40 : 17   ~ 2 : 1
          2 cm  >        3 : 0   
 

CHŁOPCY

Na ogólną liczbę 21 chłopców, 16 posiadało skoliozę  potwierdzoną zdjęciem RTG kręgosłupa i kątem skrzywienia od 20º wg Cobba

wzwyż.  W grupie tej odnotowano także 12 garbów żebrowych od 0,8 cm wzwyż i 8 wałów lędźwiowych od 0,8 cm  wzwyż.    

Wśród 21 chłopców stwierdzono:

1. Skoliozy jednołukowe  u  9  chłopców.
2. Skoliozy dwułukowe    u 12  chłopców.
3. Skolioz trzyłukowych   nie stwierdzono.

 
W skoliozach dwułukowych Sc Th dex L sin bo tylko takie wystąpiły na 12 przypadków odnotowano:

Skoliozy odcinka piersiowego z potwierdzonym radiologicznie kątem skrzywienia:

1. 20º – 30º wg Cobba           u  4  chłopców.
2. 31º – 40º wg Cobba           u  2  chłopców.
3. od 41º wg Cobba wzwyż     nie stwierdzono.

 

 

Skoliozy odcinka lędźwiowego z potwierdzonym radiologicznie kątem skrzywienia:

1. 20º – 30º wg Cobba           u  4  chłopców.
2. 31º – 40º wg Cobba           nie stwierdzono.
3. od 41º wg Cobba wzwyż     nie stwierdzono.

 

 

W skoliozach jednołukowych na 9 przypadków odnotowano:

1. 20º – 30º wg Cobba           u  2  chłopców.
2. 31º – 40º wg Cobba           nie stwierdzono.
3. od 41º wg Cobba wzwyż     u 1 chłopca.

 

W skoliozach dwułukowych (trzyłukowych nie stwierdzono) od kąta skrzywienia 20º wg Cobba wzwyż na 12 rozpatrywane przypadki zaobserwowano następujący stosunek liczby skolioz odcinka piersiowego do skolioz odcinka lędźwiowego:
    
          RTG  20º – 30º           4 : 4         
          RTG  31º – 40º           2 : 0         
          RTG  41º  >               nie stwierdzono
      
W skoliozach dwułukowych Sc Th dex L sin w 12 przypadkach stosunek liczby skolioz odcinka piersiowego do skolioz odcinka lędźwiowego kształtował się  jak 6 : 4
Analizując wszystkie rozpatrywane przypadki u chłopców stosunek liczby skolioz odcinka piersiowego do skolioz odcinka lędźwiowego wyniósł ~ 3 : 2


II.    Rotacje
 
W grupie badawczej 21 chłopców odnotowano jak poniżej:

garby żebrowe od  
          0,8 – 1 cm   5 chłopców
          1,1 – 2 cm   8 chłopców
          2 cm   >      1 chłopiec


 
wały lędźwiowe od
          0,8 – 1 cm  4 chłopców
          1,1 – 2 cm  3 chłopców
          2 cm   >     1 chłopiec

 

We wszystkich 21 rozpatrywanych przypadkach u chłopców stosunek garbów żebrowych do wałów lędźwiowych wyniósł 14 : 8
Dla przykładu w skoliozach dwułukowych ScThdexLsin stosunek ten kształtował się 16 : 6
 
W poszczególnych przedziałach rotacji stosunek ilości garbów do wałów wyniósł:
     
          0,8 – 1 cm   5 : 4  
          1,1 – 2 cm   8 : 3  
          2 cm   >      1 : 1   
 

INTERPRETACJA WYNIKÓW

Wyniki wytypowanej grupy badawczej, którą stanowili uczestnicy zajęć korekcyjnych w BSOGKK wskazują, że:

1. Liczba przypadków o znacznym stopniu skrzywienia (powyżej 20º wg Cobba) lub rotacji (powyżej 0,8 cm) stanowi 15,6% wszystkich ćwiczących w ośrodku.
2. W grupie tej liczba dziewcząt ponad pięciokrotnie przewyższa liczbą chłopców (85% do 15%).
3. Najliczniejsza grupa wiekowa wśród dziewcząt (w przedziale wiekowym 14 – 19 lat) stanowi ok. 70 % wszystkich badanych przypadków. Druga co do wielkości to grupa dziewcząt w wieku dojrzewania (11 – 13 lat), która stanowi ok. 27 % ogółu badanych dziewcząt.
4. Wśród chłopców odnotowano tą samą liczbę przypadków, po około 48% w grupie 13 – 16 lat (wiek dojrzewania) jak i w grupie najstarszej 14 – 19 lat.
5. Wśród dużych skrzywień dominuje skolioza dwułukowa Sc Th dex L sin, która występuje u 67% dziewcząt i 57% chłopców.
6. Skoliozy jednołukowe częściej występują u chłopców niż u dziewcząt.
7. Wśród większości badanych dziewcząt i chłopców wartości kątowe w ocenie RTG jak i wielkość rotacji wskazują, że największy problemem dotyczy odcinka piersiowego.
8. Zarówno wśród dziewcząt jak i wśród chłopców liczba występujących garbów żebrowych dwukrotnie przewyższała liczbę wałów lędźwiowych. Jednocześnie w ocenie RTG stosunek liczby skrzywień odcinka piersiowego do odcinka lędźwiowego nie jest tak duży i wynosi u chłopców 20%, a u dziewcząt 10%.

Wydaje się wskazane, aby systematyczne coroczne przeprowadzać analizę wyników dzieci i młodzieży uczęszczającej do BSOGKK.

Jest to tym bardziej uzasadnione, że analiza taka w  przejrzysty sposób wskazuje liczbę zaawansowanych przypadków skolioz o przebiegu trójpłaszczyznowym będącą pod opieką placówki. Wskazuje również w pewien sposób skalą problemu z jaka mamy do czynienia na terenie naszego miasta.


Piśmiennictwo:

1. Ortopedia i rehabilitacja pod redakcją W. Degi