Witrynę przegląda teraz 1 gość
| Wady postawy w płaszczyźnie strzałkowej oraz wady kończyn dolnych wśród uczniów bielskich szkół |
|
Marcin Grudzień, Paweł Kowalski Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej WSTĘP Prowadzone licznie badania przesiewowe wśród dzieci i młodzieży szkół podstawowych i gimnazjalnych dostarczają niepokojących danych. Dotyczą one zarówno częstości występowania wad jak i też ich jakości. Śledząc doniesienia naukowe na przestrzeni ostatnich lat można zaobserwować tendencję wzrostową tego zjawiska, określaną przez licznych autorów jako epidemia społeczna [7, 11, 14, 19, 24]. Istnieją dość duże rozbieżności pomiędzy wynikami badań przesiewowych. Zastosowanie różnych narzędzi badawczych oraz doświadczenie oceniających postawę ciała nie pozostają bez wpływu na ich wynik [7,14]. Dotyczy to głównie płaszczyzny strzałkowej oraz kończyn dolnych. Związane jest to z dość dużą dozą subiektywizmu, z jaką oceniane są wady w zakresie przednio-tylnych krzywizn kręgosłupa oraz wady kończyn. Dysfunkcje te w porównaniu ze skoliozami nie znajdują się tak często w obszarze zainteresowania badaczy, ze względu na powszechnie panujący pogląd o łatwości ich korygowania. Dodatkowym czynnikiem może być opinia o ich mniejszym, negatywnym wpływie na pozostałe układy i narządy. Kolumna kręgosłupa wsparta jest na miednicy, a ta z kolei na kończynach dolnych. Podobnie jak w przypadku Krzywej Wieży w Pizie, niewielkie zaburzenia jej fundamentów dają dość znaczne kątowe odchylenie od pionu całej budowli, tak w przypadku kręgosłupa niewielkie dysfunkcje kończyn dolnych mogą powodować odchylenie jego osi anatomicznej od mechanicznej [ 9, 16, 17, 18]. Liczne doniesienia naukowe wykazują również na istotne powiązania zaburzeń w zakresie przednio – tylnych krzywizn kręgosłupa ze skoliozami. Głównie dotyczących ograniczenia antefleksji oraz zmniejszenia fizjologicznej krzywizny kręgosłupa [1, 2, 3, 4, 6, 10, 20, 21]. CEL PRACY: Celem niniejszej pracy była ocena i analiza częstości występowania wad w płaszczyźnie strzałkowej i wad kończyn dolnych wśród uczniów bielskich szkół podstawowych i gimnazjalnych, z uwzględnieniem zróżnicowania na płeć oraz kategorie wiekowe. MATERIAŁ I METODYKA BADAŃ: W latach 2005-2007 na terenie miasta Bielska-Białej zostały przeprowadzone badania przesiewowe pod kątem częstości występowania wad postawy ciała wśród dzieci i młodzieży w przedziale wiekowym 7-16 lat. Analizie poddano chłopców oraz dziewczęta z klas:
Liczba przebadanych uczennic i uczniów ze szkół podstawowych i gimnazjów wyniosła 9 690. Dziewczęta stanowiły 49,5% (4800)ogółu, natomiast odsetek chłopców wyniósł 50,5% (4890). Oceny postawy ciała dokonano przy wykorzystaniu zmodyfikowanej punktowej oceny postawy ciała wg Kasperczyka oraz uproszczonych badań ortopedycznych wg Kutzner-Kozińskiej. Dzieci i młodzież oceniane były wg ogólnie przyjętych standardów metody. Modyfikacją było wykorzystanie testu palce-podłoga do oceny ogólnej gibkości, również z zachowaniem zasad metodyki badania. Zmniejszeniu uległa ilość przyznawanych punktów za wadliwe ustawienie poszczególnych elementów ciała. Nieprawidłowe ustawienie ocenianych elementów „karane” było punktami od 1 do 2, gdzie 2 punkty oznaczały znaczne odchylenie od normy. Suma uzyskanych punktów świadczyła o jakości postawy badanych. Wyniki badań zostały poddane analizie przy wykorzystaniu programu Statistica. Do oceny różnic międzygrupowych wykorzystano nieparametryczny test U Manna-Whitneya ze względu na porządkową skalę pomiarową ocenianych zmiennych. Za krytyczny poziom istotności przyjęto p=0,05. DYSKUSJA: Przytaczana przez wielu autorów epidemiologia dotycząca częstości występowania wad postawy ciała znalazła tylko częściowe potwierdzenie. Przeprowadzone badania przesiewowe wskazały, że u znaczącego odsetka – 96,7% populacji przebadanych dzieci i młodzieży w wieku 7-16 lat z terenu miasta Bielska - Białej stwierdzono wady postawy ciała. Częstość występowania wad różni się w zależności od przyjętej metody badawczej, ostrości kryteriów, które dość często nacechowane są dużą subiektywnością oraz wielkości grupy badawczej. Gawłowska 1997 stwierdza 25,4% wad postawy ciała u dzieci i młodzieży w wieku 7 – 15 lat, ale już u Grabary 2004 odsetek wad wzrasta. Ta sama autorka odnotowuje również w obserwowanej grupie 82% przypadków z asymetrią w obrębie badanych elementów. Rogowska 2005 badając postawę ciała u pokwitających dziewcząt stwierdza tylko u 12% brak wady. Wilczyński badając 13 -16 letnich chłopców w płaszczyźnie strzałkowej zdiagnozował wady u 29%, natomiast w płaszczyźnie czołowej u 31%. Często przytaczane wyniki opierają się na niezbyt licznej grupie badawczej, co może utrudniać przenoszenia tych wyników na całą populację w tym wieku [5, 7, 15, 24]. Na tak wysoki odsetek wad na terenie miasta Bielska-Białej może składać się dość duża liczba śladowych wad, za które jednak przyznawano „karne” punkty. Przytaczane badania porównawcze opierały się na mniej rygorystycznych w stosunku do punktowej oceny postawy ciała wg Kasperczyka metodach oceny postawy ciała: wg Wolańskiego lub innych metodach sylwetkowych. Nie potwierdzają się również dane dotyczących chłopców w wieku 13-16 lat. Wilczyński 2006 stwierdził plecy okrągłe u zaledwie 1% badanych, gdzie nasze wyniki pokazują tą wadę na poziomie 50,6%. Zmniejszoną kifozę, w tym wieku, a więc plecy płaskie zanotowaliśmy u 3,8%, natomiast u autora publikacji odsetek tej wady wynosi 13% [24]. Wśród dziewcząt w wieku 8-13 lat Grabara notuje najczęściej wg Wolańskiego postawy równoważne – R3(28%) i lordotyczne – L3(23%), u chłopców równoważne – R3(24%) i kifotyczne – K3(22%) co potwierdzają częściowo nasze badania lecz w większym natężeniu. Plecy wklęsłe, a więc odpowiednik L3 zdiagnozowano u dziewcząt w grupie I u 32,8%, a w grupie 2 u 49,4%, natomiast plecy okrągłe u chłopców w grupie II u 41,1% – odpowiednik K3 [7]. Stopy płaskie i płasko-koślawe w badaniach własnych stanowiły najwyższy odsetek wśród chłopców w wieku 10-12 lat – 73,4%, a wady kolan występują już w ilości prawie o połowę mniejszej u obu płci. Wady w obrębie stóp i kolan jako najczęstsze w tej grupie wiekowej wśród dziewcząt podaje również Rogowska: koślawość pięt 36,6%, koślawość kolan 27%, płaskostopie 16% [15]. O wypłaszczeniu kifozy piersiowej i ograniczonej antefleksji, jako czynniku stanowiącym istotny element w progresji skolioz idiopatycznych pisało wielu autorów [3, 10, 20, 21]. Dlatego też patrząc na doniesienia o częstości występowania skolioz, liczba dzieci i młodzieży w wieku 7-16 lat z plecami płaskimi – 11,8% może budzić niepokój. Istotnym również wydaje się powiększenie prawie o 100% odsetka tej wady u dziewcząt w wieku 10-12 lat do 15,9%. Zważając na fakt, że właśnie u nich w tym wieku notuje się największą liczbę pogorszeń skolioz idiopatycznych, wartym zastanowienia jest propozycja zwiększenia częstości stosowania w tym wieku ćwiczeń kifotyzująch kręgosłup, a ograniczenie ćwiczeń wyprostnych. Pod dyskusję powinien zostać poddany pogląd o złotym wieku dzieci w wieku 10 -12 lat przynajmniej w stosunku do dziewcząt. To właśnie w tym przedziale wiekowym zanotowaliśmy pogorszenie wszystkich parametrów postawy ciała. Może to świadczyć o akceleracji rozwoju i obniżaniu się wieku skoku pokwitaniowego i pogarszaniu wady wśród dziewcząt w tym wieku. Potwierdza się natomiast fakt o pogłębianiu kifozy piersiowej wśród chłopców w wieku 13-16 lat. Odnosząc się do wieku gimnazjalnego nie stwierdzono tak rażących niekorzystnych zmian w elementach postawy ciała, wręcz przeciwnie niektóre parametry uległy znaczącej poprawie. Może to świadczyć o stabilizacji postawy ciała i procesów ją kształtujących. Wiodący odsetek wad stóp 63,6% i kolan 33,2% wśród przebadanej populacji powinien znaleźć się w obszarze szczególnego zainteresowania nauczycieli wychowania fizycznego, gimnastyki korekcyjnej i fizjoterapeutów jako istotny element zapewniający stabilizację i zrównoważenie postawy ciała. Podobnie jak w przypadku wad wymienionych wcześniej, należałoby zweryfikować konieczność stosowania szczególnie na lekcjach wychowania fizycznego ćwiczeń zwiększających przodopochylenie miednicy zwłaszcza w klasach szkoły podstawowej.  WNIOSKI:
PIŚMIENNICTWO:
  p=0,0000   p=0,1015   p=0,001    p=0,0000   p=0,1810   p=0,0002    p=0,0000   p=0,0000   p=0,0000    p=0,0000   p=0,0002   p=0,0742    p=0,0004   p=0,8133   p=0,0000    p=0,0000   p=0,0000   p=0,0000  |